სსიპ - ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი
LEPL - FERDINAND TAVADZE METALLURGY AND MATERIALS SCIENCE INSTITUTE
პატივმოყვარე და ანგარებინ ადამიანებზე ჰერმან ჰესეს ნააზრევის თავისუფალი ინტერპრეტეცია

ზოგიერთი ავადმყოფურად ესწრაფვისმარადიულ სიდიადეს და ამ მიზნით

საკუთარ ნეკროლოგსაც თვითონვე თხზავს სიცოცხლეში... ასეთი ადამიანი

სრულიად ივიწყებს ჰერმან ჰესეს მიერ ბრძენი გოეთეს პირით ნათქვამს:

მარადისობა მხოლოდ და მხოლოდ წამია, ერთხელ წასაოხუნჯებლად რომ ეყოფა კაცს”...

 

 

სამწუხაროდ, საზოგადოებაში ჩამოყალიბდა ”ყველასათვის მისაღები” ადამიანების ტიპი. უპირვე­ლეს ყოვლისა ისინი არ არიან თავიანთი საქმის პროფესიონალები. ნიღაბაფარე­ბულნი მოხერხე­ბუ­­­ლად მალავენ საკუთარ უმეცრებას, ანგარებიან და მგლურ ბუნებას. ”უფროსის” საამებლად ერთ­მანეთს ეჯიბრებიან, ვინ უფრო მარჯვედ ”დაივსებს თვალს და დაიხშობს ყურს”, ვინ უფრო ოსტატურად დაუსხლტდება მოქალაქეობრივ პასუხის­მგებლობას. ჩასაფრებული არიან, არ გამორ­ჩეთ და სხვაზე ადრე ”აღმოაჩინონ” ზემდგო­მის სურვილები და ხაზგასმული მორჩილებით შეას­რულონ ისინი. მორჩილების სფეროში იმდენი რამ აქვთ ”გადატანილი”, რომ უსიტყვოდ და შო­რიდან გრძნობენ კონიუნქტურას. კარგად ”იციან”, რომელ მოვლენაზე რა რეაგირება მოახდინონ. ’’უფროსისადმი’’ კეთილ­განწყობის დასტურად მის მიერ უსამართლოდ ჩაქოლილს ’’თავიანთ წილ ქვას აუცილებ­ლად ესვრიან’’. ”პატრონთა” შეცვლისას სწრაფად გადაბარგდებიან ახლის ბანაკში და თავს ისე იჭერენ, თითქოს ’’ბავშვობიდან იქ ისხდნენ’’... მომავალი გამორჩენის იმედით ისინი უდრტვინველად იტანენ ზემდგომთა მიერ მიყენებულ შეურაცხყოფასა და დამცი­რე­ბას. სამაგი­ე­როდ მავანთა წინაშე ’’კუდქიცინები’’ ხელქვეითთა მიმართ უპასუხის­მგებ­ლონი და დესპოტნი არიან.

      

ანგარებიანი ადამიანი პირადსა თუ საზოგადოებრივ ცხოვრებაში შენიღბულად მოქმე­დებს. ჩვეუ­ლებ­რივ, იყენებს მის მიერ მრავალნაცად ’’ბრძნულ ხერხებს” _ თვალთმაქ­ცო­ბასა და სიყალბეს. ასეთი ქმედება საბოლოოდ უკიდურესი უზნეობის სათავედ ექცევა. მისთვის სინდისს მნიშ­ვნე­ლო­ბა ეკარგება, ხოლო სიცოცხლეს_ყოველგვარი ღირსება. არ სურს იფიქროს ისეთ ფაქტებზე, რომ­ლებიც მასში სინდისს აღვიძებს... არასოდეს ფიქრობს დამოუკიდებლად. მას არ შეუძლია სა­კითხში ღრმად ჩახედვა, მხოლოდ ზედაპირული მიდ­გომით კმაყოფილდება. მხოლოდ მაშინ იცი­ნის, როდესაც გრძნობს, რომ ეს ყალბი სი­ცილი მავანის მხარდაჭერას ”გამოხატავს”. ასეთი ადა­მიანი მლიქვნელობითა და მაამებ­ლობით იქმნის გარკვეულ კარიერას, ურცხვად მოირგებს ”ნიჭი­ერის”, ”წარმატებუ­ლის” და ა.შ. მანტიას და ”შეუმჩნევლად”, მაგრამ გააფთრრთებით იბრძვის მიღ­­წეულის შესა­ნარ­­ჩუნებლად. ავადმყოფური და პატივმოყვარე მისწრაფებების დასაკმაყოფილებ­ლად ხე­ლი­დან არ უშვებს ”რეგალიების” შეკოწიწების შესაძლებლობას... ეშმაკსაც კი გაურიგ­დება, ოღონდ ’’გამორჩეულობის დამადასტურებელი’’ რომელიმე ”ქაღალდი” დაისაკუთროს... ცდილობს ჰქონდეს ყველაზე მეტი ’’ჩინი”, იყოს ყველგან ’’პირველი” და ზევიდან უცქიროს ირგვლივმყოფთ.

   

სამწუხაროდ, ხშირად საზოგადოების გარკვეული ნაწილი ასეთ ფაქტებს შეგნებული მდუ­­­მარებით უვ­ლის გვერდს, რის გამოც მას თავისი წილი ზნეობრივი პასუხისმგებლობა უნდა დაეკისროს... საზო­გა­დოების უპასუხისმგებლობო ნაწილის მხარდაჭერით გალაღე­ბუ­­ლი ”წარმატებული კაცი”  არავითარ ანგარიშს არ უწევს კანონიერებასა და სამართლი­ანობას. არ უნდა დავივიწყოთ, როცა საზოგადოების გონიერება ”მიიძინებს”, პატიოსნება და უანგარობა დაცინვებით დაჯილდოვდება, სამართლიანობა დავიწყებულია, უმეცრება და უკეთურობა გზახსნილია... ნამდვილად ცდება ის, ვისაც ასეთ გარემომ­ცველ პირობებ­ში სამართლიანობის საბოლოო ტრიუმფის სჯერა... მიზეზი მარ­ტივია: საზოგადოების გარ­კვეული ნაწილი პატიოსნებასა და უანგარობას უმადურობით პასუ­ხობს, ხოლო მეორე ნაწი­ლი მარგინალურ პოზიციაშია და ასეთ ფაქტებზე არც რეაგირებს... საზო­გადოების გონიერების ”მიძინება” ხელფეხს უხსნის გაქნილობას...

 

გაქნილობით მოპოვებული ”მიღწევებით” გათამამებული დასცინის ხალხს. საკუთარ თავს ყვე­ლა­ზე მაღლა აყენებს და სხვებისგანაც პატივისცემას ითხოვს... ასეთი ქმედებები ადა­მიანში აყალი­ბებს ”მაღალ” თვითშეფასებას, ფუყე სიამაყეს, სხვის ხარჯზე თავის დამ­კვიდ­რებისაკენ სწრაფვას და ”ქვე­ყანა ჩემ წინაშე ვალდებულია”-ს ტიპის საერთო შეგ­რძნე­­ბას. საბოლოოდ ეუფლება წრეგა­დასული თვითგანდიდება და კარგავს თვითშეფა­სების უნარს. ვერ ახერხებს გარედან უცქიროს თავის საქ­მია­ნობას და რეალისტურად შეა­ფასოს ირგვლივ მიმდინარე მოვლენები. როცა მას აქე­ბენ, იგი უტიფრად იღიმება და შე­ფარულად კიდევ მეტს ითხოვს... ცდილობს, მომავალ თაობას  საკუთარ თავზე მიაწო­დოს  ისეთი შეფასებები და დახატოს ისეთი პიროვნება, როგორიც უნდა რომ ჩანდეს. იგი იმ იმიჯის მორგებას ცდილობს, რომელიც რეალურ ცხოვრებაში არასოდეს და­უმ­სახურებია. არ იცის, რომ ადა­მიანის ღირსებას ყველაზე კარგად მისი “პერსონალური პროექტი” წარ­მოაჩენს, რადგან იგი იდეიდან “პროდუქტად ჩამოყალიბებამდე” პიროვ­ნე­ბის ეკვივალენ­ტურია. ივიწყებს, რომ თვითტკბობაში გარ­თუ­ლი მანიაკების მიმართ ისტორია ობიექტუ­რი, მკაცრი, ირო­ნიული და დამცინავია. დიდია სინანუ­ლი მედროვეთა მიმართ, მათ არც ერთ დროში ნათელი მომავალი _ ხალხის სიყვარული და პატი­ვის­­ცემა _ არ ეღირსებათ. რეალური სურათის გამჟღავ­ნების შემდეგ არა მარტო მათ, არამედ მათ შთამომავლობასაც მუდმივი ”თავდაცვის” რეჟიმში მოუწევთ ყოფნა.

 

ნარცისული სულის მატარებელი თავს არიდებს საკუთარ თავთან შინაგან დიალოგს. იცის, რომ მხო­ლოდ ზნეობრივ ფილოსოფიაში ვლინდება ადამიანის ამქვეყნიური დანიშ­ნულების ნამდვილი არ­სი. ყოველგვარი ხრიკით ცდილობს დაივიწყოს თვალთმაქცურად გვერდავლილი სინამდვილე... სინამ­დვილე კი არ ნებდება. იგი თანდათან მასაც მიახვედ­რებს, რომ ადამიანის თანდაყოლილი და  ქვე­შეცნეული მოთხოვნილება საკუთარი თავის მთლიანობაში აღქმაა. ანგარებიანი კაცისთვის ეს მოთ­ხოვნილება უფრო გამძაფრებულია. რო­გორც კი ბედისწერის ქარის დაბერვას იგრძნობს, ვე­ღარ მოა­ხერხებს ”წარმატებულის”, ”ნიჭიერის” ”კეთილშობილის” და ”გმირის” როლის თამაშს. თავისი მგლუ­რი ბუნების მიუ­ხედავად, პირისპირ  უნდა დადგეს საკუთარ თავთან და დაუპი­რის­პირდეს მას. ეც­დება სრულად გაერკვეს საკუთარი სულის ქაოსში და რეალურად შეიმეცნოს პირადი ”მე”, რომელიც ამ დროს მასთან ”პირშეკრული თანამზრახველი” არ იქნება. იგი მის წი­ნაშე, შემცბარი, ყოველგვარი ვირეშმაკობისა და ხრიკებისგან განიარაღებული, რეალური ”სიდიადით” უნდა წარდგეს. ვეღარ გამო­იყენებს მისთვის ჩვეულ მეთოდს, საკუთარი დანაშაული სხვას გადააბრალოს და მის მიერ ჩადენილი უღირსი საქმეებიდან მშრალად გამოვიდეს...

 

იმდენს კი ხვდება, რომ საკუთარი თავის უზენაესი მოსამართლე თვითონვეა. ძალიან გაუ­ჭირ­დე­ბა, როცა დაიწყებს ”რთული” და ”მდიდარი” პირადი ცხოვრების კრიალოსნის ჩამომარცვლას. ამ დროს თავს წამოყოფს ისეთი ცნებები, როგორიცაა: სირცხვილი, სინ­დისი, ზნეობა, კეთილშობი­ლე­ბა... ნელა  და თანდათან მოუხდება საკუთარი ”მეს” სიმ­დაბლისა და არარაობის ჭვრეტა. დაი­ნახავს, რომ ახლ­გაზრდობა ”საჭირო ხალხის” თვა­ლებში ცქერაში გაუტარებია, რომ არც ”ოქროს შემოდგომა” ჰქონია და არც ბრძენკაცის სპეტაკი თეთრი წვერი უტარებია. მთელი სისავსით იგ­რძნობს საკუთარი ყოფის ორჭო­ფუ­ლობას და მოუწევს აიტანოს ამ დროს აღძრული ტანჯვა, ში­ში და სასოწარკვეთა. დარ­­წმუნ­დება, რომ საკუთარი თავის ”პიროვნებად” გამოსაძერწად მთელი ცხოვ­­რება ვე­რა­­გობით, პროტექცი­ებით, სიყალბითა და მოჩვენებითობით გაუტარებია. მიხვდება, რომ მისი წარსული უბუმბულო ფრთე­ბით თავბრუდამხვევი გაფრენა ყოფილა და სხვა არაფე­რი. გაიხსენებს, რომ მეცნიერული, ადა­მიანური და მოქალაქეობრივი კეთილსინდისიერება მისი ცხოვ­რებისეული მსოფლმხედველობის საფუძველი არასოდეს ყოფილა.

 

პატივმოყვარე და ანგარებიანმა ადამიანმა იცის, რომ არსებობს ”ჯადოსნური სარკე”, რო­მელ­შიც ასა­ხულია მისი  ცხოვრების ყოველი წვრილმანი. ძალიან უნდა ამ სარკეში ჩა­ხედ­ვა. თან ამის ისე ეში­ნია, როგორც სიკვდილთან შეყრისა.  მან კარგად იცის, თუ რა ადგილი უკავია რეალურად ამ­ქვეყნად. ის ხომ მთელი ცხოვრება გვერდს უვლიდა ელე­მენ­ტარულ ჭეშმარიტებას_ნებისმიერი ქმე­­­­დების წინ გონივრული სიფხიზლე გამოეჩინა და არ ეთქვა უარი პატიოსნებაზე. თუ “მიმა­ლულ” ადამიანურ ღირსებას გარეთ გამოუ­შვებს და მისი თვალით დაიწყებს საკუთარი თავის შე­ფასებას, მოუწევს საკუ­თარი არარა­ობის ცქერა. დარწმუნებულია, რომ სარკიდან საკუთარი ”შეუ­ლა­­მაზე­ბე­ლი” გამოსახულე­ბის შემოხედვა წამში დაამსხვრევს მისი ”სიდიადის” მყიფე ნაჭუჭს. სრულიად უმწეო წარდგება მკაცრი,  გაყინული საკუთარი სულის წინაშე... მუდმივად ნატარები ნიღბის თვალების ჭრილებიდან სა­­კუ­თარი პიროვნებისათვის ცქერა შეუძლებელი გახდება. სანამ ნიღაბს ჩა­მოიგლეჯს და ”იდეალის” დაღუპვას შეიგრძნობს, მანამ მის სულში აუტანელი სიცარი­ელე, სიჩუ­მე და საკუთარი წარსული­სად­მი ზიზღი დაისადგურებს. სინდისის ქენ­ჯნა გულს გამო­უღრღნის. ჩამოიგლეჯს ნიღაბს და საკუთარი ”მეს” სიმდაბლის, არარაო­ბისა და სასოწარკვეთის ჭვრეტა მოუ­წევს. საკუთარ ”მე-სთან” გასაუბრების შემდეგ წამში დაირღვევა მისი წარმოდგენები თვითკმაყოფი­ლე­ბის, ჭკვიანი ”მბრძანებლისა” და მო­ხერ­ხებული ”რაინდის” შესახებ. როდესაც ნიღაბქვეშ დამა­ლუ­­ლი პატივმოყვარე და ანგარები­ანი კაცის სული ”გაშიშვლდება”, იგი ამაზრზე­ნი შესახედავი გახდება.

 

მიყუჩებულმა კბილის ტკივილმა რომ იცის, მოულოდნელად შეგახსენებს თავს და დაგ­შანთავს, იმ ტკივილივით მოეძალება შიში უკან მოხედვისა. არ სურს მის ”მიღწევებსა” და დაბადებიდან საკუ­თა­­რი რეალური ”სიდიდის” გამოაშკარავების გულში არსებულ შიშს შორის გამართული ორ­­­თაბრძო­ლის მოწმე გახდეს. ორთაჭიდილი გარდუვალია. იგი შედგება. შედეგი კი დაარწმუ­ნებს, რომ არაფე­რი შემორჩენია ”წარმატებული კაცის ცხოვ­­რებიდან”. მიხვდება, რომ ყველაფერი იავარ­ქმნილა და უაზ­რობად ქცეულა. აი, სას­ჯელი, რომელსაც ვერ ასცდება მისი ბინძური სუ­ლი  და ამის უსაზ­ღვროდ ეშინია. რო­ცა ანგარებითა და მედროვეობით მოპოვებულ ”მიღწევებს” მოჩვენე­ბი­თობის ფარ­და ჩა­მო­ეცლება და საკუთარ უსუსურ სახეს დაინახავს, მაშინ მასზე საბრა­ლო არა­ვინ იქ­ნება... სარ­კიდან ნირწამხდარი, გულნამცეცა, არაგულწრფელი, ამპარტავანი კაცის წარ­სულის შემოხედვა ჭინჭა­რივით დასუსხავს. ამ დროს ვეღარ ჩაახშობს ყურებში მოგუ­გუნე სიმარ­თლის ხმებს.  დარწმუნდება, რომ საკუთარი თავის ლოლიაობაში დრო ფუ­ჭად დაუკარ­გავს. საკუთარი ”ნაღვაწით” ვერავისთვის დარჩება ”ვინმედ”, ”დიდი პიროვ­ნების” სტა­ტუსს საკუ­თარ თავთანაც ვერ დაიმკვიდრებს.

 

იმდენი ჭკუაც ვერ იხმარა, რომ ზედმეტად არ ესარგებლა თავისი დროებითი ”განსა­კუთ­­რებუ­ლი” უპირატესობით. სიყალბით, უსამართლობითა და უზნეობით ნაგები ”სიდი­ადე” საპნის ბუშტივით გაუსკდება. საჭირო დროს საჭირო ადგილზე ”საჭირო ხალხის გვერდით” დგომის ”პრაქტიკული” ლოზუნგი არ გაუმართლებს. ასეთი პრინ­ციპით მიღწეული ”დიდება” მეტად ხანმოკლე და ჩრდი­ლო­ვანი აღმოჩნდება. ამ მომენ­ტიდან მისეული წარმოდგენა ”საგმირო საქ­მეების მიღწევის ხერხე­ბის” სამართლია­ნობა­ზე თავზე დაემხობა. მიხვდება, რომ იმ ადამი­ანთა რიცხვს ეკუთვნის, რომ­ლებსაც არ განუცდიათ მადლიერების გრძნობა, რომლითაც აღვსებულია შეყვარებული მამაკაცი, როცა ის პირ­ველად იწყებს თავისი სატრფოს საკინძის შეხსნას.

 

მისი სწრაფვა არა ჭეშმარიტი დიდების, არამედ სამარცხვინო პატივის მიმართ საკუთარ ”მესთან” უთანასწორო ბრძოლაში დამარცხდება და განვლილი ცხოვრებით რეალური ტკბობის საშუალება მოესპობა. ბინძური სულით შექმნილი მისი სამყარო უტყვი, ცივი და გულის ამრევი გახდება. სა­კუთარი ”მე” ზიზღნარევ დაცინვას დაუწყებს და საბო­ლო­­ოდ დაარწმუნებს, თუ როგორი სრულ­­­ყო­­ფილი არარაობა არის რეალურად. მიხვდება, თუ რა დიდია ფასი, რომელიც ადამიანმა უნდა გადაიხადოს ზნეობრიობის მარადიული იდეალის შეგნებული ღალატისათვის. ძნელია გაუძ­ლო სინდისის ბრალმდებელი საკუ­თა­­რი გულის ხმას. ნაცრად იქცევა მისი სიამაყე და მო­პა­რული დი­დება დაუჭკნება. მის თვალში გაუფასურდება  ყოველივე ”მშვენიერი და წმინდა”, რასაც წი­ნათ შენატროდა და ეთაყვანებოდა, რის მისაღწევადაც მისთვის მეცნიერული, ადამი­ანური და მოქა­ლა­ქეობრივი კეთილსინდისიერება, ანუ უზნეობის ”მუხრუჭები” არ არსებობდა. ყველაფერი გაუფე­რულ­დება. მის ირგვლივ მყოფი ”თანამდგომი ადამიანებისადმი” რწმენას დაკარ­გავს და სუნთქვა გაუჭირდება. სულით ხუთვა კი სიკვდილის უსასტიკესი ნაირსახე­ობაა...

 

ომარ შურაძე  

 

P.S.  ამ წერილს რეალური, კონკრეტული ადრესატი არ ჰყავს...…ვფიქრობ, „ზოგი“ მკითხვე­ლი სწო­­რად გაიგებს ჩემს ნათქვამს და უარყოფს თავის ”ამაღლებულ თვისებებს”. აღარ იცხოვრებს თვალ­­თ­­მაქცობის უმაღლესი და ადამიანური ღირსების მინიმალური ინდექ­სებით. შეეცდება, ყვე­ლა გზა გამონახოს საკუთარ თავში ღირსეული ადამიანის ფასეუ­ლო­ბათა ჩამოსაყალიბებლად. მწამს, თუ­კი ადამიანში ღირსება ერთხელ გაიღვიძებს, მისი დაძინება პრაქტიკულად შეუძ­ლე­ბე­ლია.

10-08-2015    ნანახია: 1 452-ჯერ