სსიპ - ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი
LEPL - FERDINAND TAVADZE METALLURGY AND MATERIALS SCIENCE INSTITUTE
ნახევარგამტარული მასალათმცოდნეობის ლაბორატორია № 6

ლაბორატორია დაარსდა 1962 წელს ნახევარგამტარული მასალების, კერძოდ, Si-Ge მყარი ხსნარების მიღების ტექნოლოგიის დასამუშავებლად მათი თერმოენერგეტიკაში გამოყენების მიზნით.

 

ლაბორატორია მუშაობს შემდეგ პრობლემებზე:

  • ახალი თაობის რადიაციულად მდგრადი ნახევარგამტარული მასალების შექმნის ფიზიკური საფუძვლების და ტექნოლოგიების დამუშავება;
  • რადიოაქტიური ნუკლიდებით დაბინძურებული ფუკუშიმოს ტერიტორიაზე აღებული რადიაციულად დაბინძურებული წყლის ანალიზი (The International Atomic Energy Agency Vienna, Austria -დან მიღებული) და აგრეთვე საქართველოს შავი ზღვისპირა რეგიონის წყლების მონიტორინგის განხორციელება და ქ.თბილისში რადიაქტიური აირის–რადონის კონცენტრაციის დადგენა;

 

დღეს არსებული რადიაციული სერიოზული საფრთხე მეტყველებს იმაზე, რომ რადიაციასთან დაკავშირებული პრობლემები კვლავ წინა ფლანგზეა და აქტუალურია. ქვეყნის რადაციული უსაფრთხოება ბუნებრივია ეხება საქართველოსაც. ეს რადიაციული უსაფრთხოების თვალსაზრისით ერთერთი უმნიშველოვანესი პრობლემა დაკავშირებულია თანამედროვე რადიაციულად მდგრადი ნახევარგამტარული მასალების და ხელსაწყოებების შექმნასთან. ნახევარგამტარების თვისებების მგრძნობელობამ გარემო პირობების ცვლილებების, კერძოდ, რადიაციული გამოსხივების ინტენსივობის მიმართ განსაზღვრა ახალი თვისებების მქონე ნახევარგამტარული მასალების შექმნის აუცილებლობა. დასხივება ცვლის ნახევარგამტარი მასალის თვისებებს და შედეგად იწვევს რადიაციის პირობებში მომუშავე ხელსაწყოების მახასიათებლების გაუარესებას. ხოლო რადიაციის ხანგრძლივი და დიდი დოზით დასხივების პირობებში ნახევარგამტარული ხელსაწყოები საერთოდ წყვეტენ ფუნქციონირებას, რაც დაკავშირებულია ასობით მილიონი დოლარის დანაკარგებთან.

 

№6, ნახევარგამტარული მასალათმცოდნეობის ლაბორატორიაში წინა წლებში (2015-2016წწ) შეიქმნა ისეთ ნახევარგამტარული მასალები, რომელთა ძირითადი პარამეტრები, როგორიცაა ელექტრონების კონცენტრაცია, ფუნდამენტური ოპტიკური შთანთქმის კიდე და თერმოელექტრული ეფექტურობა, უძლებენ დასხივების დიდ დოზებს. ჩვენს მიერ შექმნილი რადიაციულად მდგრადი მასალების საფუძველზე შესაძლოა წარმატებით იქნას გამოყენებული კოსმოსური აპარატების და მათი ენერგომომარაგების სისტემებში. ისინი აგრეთვე აუცილებელია ატომურ ელექტროსადგურებზე, ბირთვულ რეაქტორებზე, ამაჩქარებლებზე, რადიაციულად დაბინძურებულ ტერიტორიებზე ფუნქციონირებად ხელსაწყოებების შესაქმნელად. მიღებული მასალების საფუძველზე შეიქმნება ძლიერი დასხივების მიმართ რადიციულად მდგრადი ხელსაწყოები, კერძოდ, ჰოლის სენსორები მაგნიტური ველის მონიტორინგისთვის.

 

 

 

კომერციული წინადადებები:


B შექმნილი რადიაციულად მდგრადი მასალები შესაძლოა წარმატებით იქნას გამოყენებული აგრეთვე “ჩვეულებრივ” პირობებში ატომურ ელექტრო სადგურებზე, ამაჩქარებლებზე, რეაქტორებზე და რადიაციულად დაბინძურებულ ტერიტორიებზე, მათ შორის ჩერნობილსა და ფუკუშიმოზე. რადიაციულად მდგრადი ნივთიერებების შექმნა აქტუალურია აგრეთვე უშუალოდ საქართველოსათვისაც, ვინაიდან:


1. აღნიშნული მასალები (და მათ ბაზაზე შექმნილი ხელსაწყოები) შესაძლოა გახდეს Qქვეყნისათვის სერიოზული შემოსავლის წყარო, მათ შორის – საერთაშორისო პროექტების საფუძველი.
2. საქართველოს ტერიტორიაზე არსებობდა ყოფილი საბჭოთა კავშირის 300 – მდე სამხედრო ბაზა და სპეციალური, ლოკალური ტერიტორიები , რომელთა ნაწილი რადიაციულად დაბინძურებულია.
3. ყველა ქვეყნის (მათ შორის საქართველოს ) თავდაცვისა და უსაფრთხოების შესაბამის უწყებებს უნდა გააჩნდეს რადიაციულად მდგრადი მასაები და ხელსაწყოები.

 

რადიოაქტიური ნუკლიდებით დაბინძურებული ფუკუშიმოს წყლების და აგრეთვე საქართველოს შავი ზღვისპირა რეგიონის წყლების მონიტორინგის განხორციელება და ქ.თბილისში რადიაქტიური აირის–რადონის კონცენტრაციის დადგენა.

 

რადიაციული უსაფრთხოების პრობლემებასთან მჭიდროდ დაკავშირებულია გარემოს სხვადასხვა ობიექტის, კერძოდ, წყლების ბუნებრივი და ტექნოგენური რადიოაქტივობის და მოსახლეობისათვის რადიოლოგიური რისკის შეფასება და ერთ-ერთი ყველაზე აქტუალური პრობლემაა. განსაკუთრებით ეს ეხება წყლის რადიოაქტივობას. წყლის რადიოაქტივობა განპირობებულია მასში რადიოაქტიური ელემენტების არსებობით, რომლებიც ჩნდებიან წყალში ძირითადად, ნიადაგიდან და ქანებიდან. წყალში არსებობენ როგორც ბუნებრივი რადიოაქტიური იზოტოპები ((40K, 222Rn, 226Ra და სხვა), აგრეთვე ტექნოგენური (ძირითადად,137Cs, 90Sr და სხვა) რომლებიც წარმოიქმნენ ბირთვული აფეთქებების და ავარიის შედეგად.


ბუნებრივი რადიოაქტიური ელემენტების შემცველობა წყლებში დამოკიდებულია მის ტიპზე. მიწისქვეშა წყლების რადიოაქტივობა ძირითადად განპირობებულია რადონით Rn-222, რომელიც მაღალი ხსნადობის გამო ადვილად გროვდება წყალში ქანებიდან. რადონის კონცენტრაცია მიწისქვშა წყალში ხშირად აღწევს მაღალ მნიშნელობებს. 10 – 105 ბეკერელ/ლ. მიწისწვეშა წყლები ხშირად გამოიყენება სასმელად, ამიტომ რადონის გავრცელება სხვადასხვა ტიპის წყალში არის მრავალი კვლევის საგანი.
ზედაპირულ წყლებში (მდინარის, ტბის, ზღვის და სხვ.) რადონის შემცველობა ბევრად ნაკლებია მცირე (დაახლ. 3.8 დღე) ნახევარდაშლის პერიოდის გამო. სხვა ტიპის რადიონუკლიდების კონცენტრაცია წყალში მცირე ხსნადობის გამო ბევრად ნაკლებია და დაიმზირება ძირითადად კვალის რაოდენობით (მაგ.,Rn-222–0.04 და ნაკლებ ბეკერელ/ლ.).


აგრეთვე საქართველოს შავი ზღვისპირა რეგიონის წყლების მონიტორინგის განხორციელება და ქ.თბილისში რადიაქტიური აირის–რადონის კონცენტრაციის დადგენა.

 

 

ლაბორატორიის პერსონალი
რევაზ კობაიძე
მეცნიერ თანამშრომელი
14-11-2016    ნანახია: 7 303-ჯერ