სსიპ - ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი
LEPL - FERDINAND TAVADZE METALLURGY AND MATERIALS SCIENCE INSTITUTE

ინსტიტუტის მისამართის ცვლილება სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2021 წლის 3 თებერვლის №M21001012/3 გადაწყვეტილების საფუძველზე 01.14.05.006.095 საკადასტრო კოდის უძრავი ნივთის - სსიპ ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტის მისამართად განისაზღვრა: ქალაქი თბილისი, ელიზბარ მინდელის ქუჩა 8ბ.

ქართულმა სამეცნიერო საზოგადოებამ და ზოგადად ქვეყანამ დაკარგა ღირსეული მამულიშვილი, ცნობილი მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი, საქართველოს სახელმწიფო პრემიისა და გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემიის ლაურეატი, უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვერნადსკის სახელობის ოქროს მედლის კავალერი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, სსიპ ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტის დირექტორი პროფესორი გიორგი თავაძე.

გიორგი თავაძე დაიბადა თბილისში ცნობილი მეცნიერისა და საზოგადო მოღვაწის აკადემიკოს ფერდინანდ თავაძის ოჯახში, დედა – ბარბარე ქარუმიძე, 1924 წელს რეპრესირებული მეცენატის ალექსანდრე (საშა) ქარუმიძის ქალიშვილი გახლდათ.

1961 წელს გ.თავაძემ წარჩინებით დაამთავრა 23 საშუალო სკოლა და სწავლა გააგრძელა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსატიტუტის მეტალურგიის ფაკულტეტზე. ყმაწვილობის პერიოდშივე  გაუშინაურდა გოგი საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მეტალურგიის ინსტიტუტს, რომელსაც გოგის მამა, ლეგენდარული აკადემიკოსი ფერდინანდ თავაძე ხელმძღვანელობდა. ცნობისმოყვარეობით და ახლის ძიების სურვილით გამორჩეული ყმაწვილი ხშირად სტუმრობდა ინსტიტუტის ხმაურიან სახელოსნოებსა და ლაბორატორიებს, სადაც ფერდინანდ თავაძის მოწაფეები და მიმდევრები საქმიანობდნენ და მოუთმენლად ელოდა მათ რიგებში მოხვედრას. ეს დღეც დადგა და 1967 წელს ლაბორანტი გოგი თავაძე ინსტიტუტის ყველაზე რთულ უბანზე, სპეცლაბორატორიის სახელით ცნობილ დანაყოფში  იწყებს მუშაობას. სპეცლაბორატორია მთლიანად დახურულ თემატიკაზე მუშაობდა და მკაცრად გასაიდუმლებული იყო. ეს თემები ეხებოდა იზოტოპ 10B-ით ლეგირებული სპეციალური ფოლადების მიღების ტექნოლოგიას, რომელმაც ფართო გამოყენება პოვა ბირთვული ენერგეტიკული რეაქტორების მშენებლობაში რეაქტორის კონსტრუქციული კვანძების დასამზადებლად.

ინსტიტუტის სპეცლაბორატორია ლენინგრადის სამხედრო-მექანიკურ ინსტიტუტთან ერთად მონაწილეობდა კოსმოსური ხომალდის „სოიუზის" ბორტს გარეთ დამონტაჟებული სპეციალური კბილანა გადაცემის დამზადებაში. ამ სამუშაოსთან დაკავშირებით სპეც ლაბორატორიის თანამშრომლები და მათ შორის ახალგაზრდა გოგი თავაძე დახურული საავტორო მოწმობის ავტორი გახდა  და იმ დროისთვის საკმაოდ დიდი ფულადი პრემიაც მიიღო.

აი, ამგვარ მეცნიერულ ორომტრიალში მოხვდა სრულიად ახალგაზრდა ენერგიით და ოპტიმიზმით აღსავსე გოგი თავაძე. აქ  განვლო მან მეცნიერული კარიერის ყველა საფეხური ლაბორანტობიდან დირექტორობამდე, აქვე მიაღწია ინტელექტუალურ  სრულყოფილებას, ჩამოყალიბდა როგორც ლითონებში სწრაფად მიმდინარე პროცესების მსოფლიო მნიშვნელობის მკვლევარი და საქართველოში მასალათმცოდნეობის მეცნიერული მიმართულების ერთ-ერთი თავკაცი.

1976 წელს გიორგი თავაძემ დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 1995 წელს სადოქტორო დისერტაციები.

მაგრამ, მთავარი და ძირითადი ის გახლავთ, რომ  ინსტიტუტის კედლებში გიორგი თავაძემ საფუძვლიანად აითვისა სტრატეგიული დანიშნულების სამეცნიერო თემატიკის ნიუანსები და მოთხოვნები, კარგად გაერკვა თავდაცვითი ღონისძიებების ორგანიზებასა და მართვაში. მის საკანდიდატო დისერტაციაში დამუშავებული იყო  გამდნარი ლითონების ზემაღლი სიჩქარეებით  გაციების ორიგინალური მეთოდი. შედეგად შესაძლებელი გახდა ბორის ნადნობისაგან სხვადასხვა სახის ნაკეთობის, მათ შორის ცილინდრული და სფერული ფორმის კონტეინერების დამზადება. ამიტომ, შემთხვევითი არაა, რომ  კიევში, მასალათმცოდნეობის პრობლემების ინსტიტუტის დახურულ საბჭოზე დისერტაციის წარდგინების შემდეგ აღნიშნული ტექნოლოგია უმალ დაინერგა ხარკოვის ფიზიკა-ტექნიკის ინსტიტუტში და საფუძვლად დაედო კრიტიკული მასის შესანახად განკუთვნილი კონტეინერების დამზადებას.

ოთხმოცდაათიანი წლების ცნობილი პოლიტიკურ-ეკონომიკური მოვლენების შემდეგ გიორგი თავაძემ, როგორც უკვე დიდი გამოცდილების მქონე სტრატეგიულ პრობლემათა მკვლევარ-ექსპერტმა და გულანთებულმა პატრიოტმა მუშაობა დაიწყო საქართველოს შეიარაღებულ ძალების სისტემაში. 1992-2004 წლებში მისი ინიციატივითა და პირადი მონაწილეობით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროში შეიქმნა სამეცნიერო-ტექნიკური სამმართველო – სამსახური, რომელმაც ერთიან სისტემაში გააერთიანა თავდაცვითი დანიშნულების სამეცნიერო-კვლევითი, საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოები და მრეწველობა. იგი წარმატებით უძღვებოდა და კოორდინაციას უწევდა სამხედრო დანიშნულების სამამულო ნაწარმის სერიულ წარმოებამდე მიყვანის საქმეს, რის შედეგადაც შეიარაღებაზე იქნა აყვანილი მრავალი დასახელების სამხედრო დანიშნულების ნაწარმი.

1997-2005 წლებში  გიორგი თავაძე საქართველოში ჩრდილო ატლანტიკური ალიანსის NATO-ს კვლევებისა და ტექნოლოგიების ორგანიზაციის (RTO) და სახმელეთო შეიარაღების ჯგუფის (NAAG) ეროვნული კოორდინატორია. 1996 წელს თავდაცვის მინისტრის ბრძანებით გიორგი თავაძეს მიენიჭა პოლკოვნიკის მორიგი წოდება და დაჯილდოვდა ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენით. გიორგი თავაძე გახლდათ ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანი.

გიორგი თავაძე საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში სამსახურთან ერთად ეწეოდა ნაყოფიერ სამეცნიერო საქმიანობას. 2004 წელს გიორგი თავაძე გავიდა თადარიგში და მთლიანად მეცნიერულ საქმიანობას დაუბრუნდა მშობლიურ ინსტიტუტში, 2006 წელს იგი ინსტიტუტის დირექტორად აირჩიეს.

გიორგი თავაძე თვითგავრცელებადი მაღალტემპერატურული სინთეზის (თმს) ცნობილი სპეციალისტია და საქართველოში ამ მიმართულების სამეცნიერო სკოლის ორგანიზატორი და ფუძემდებელი.

გიორგი თავაძის ხელმძღვანელობით ინსტიტუტში სინთეზირებულია  სრულიად ახალი სალი შენადნობები, ლითონური და მაღალტემპერატურული კერამიკული ზეგამტარი მასალები, ბორის კარბიდი, ბორის ნიტრიდი, სილიციუმის კარბიდი და სხვა. პირველადაა მიღებული თვითგავრცელებადი მაღალტემპერატურული სინთეზის ტექნოლოგიით მანგანუმის საწარმოო ნარჩენებიდან (მანგანუმის მტვერი, შლამები და სხვა) მანგანუმით გამდიდრებული ლიგატურები, რაც ზოგადად საწარმოო ნარჩენების უტილიზაციის პერსპექტული მიმართულებაა.

განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია გიორგი თავაძის ხელმძღვანელობით სინთეზირებული ახალი თაობის საჯავშნე კომპოზიციური კერამიკული მასალა „თორი". მასში რეალიზებულია კინეტიკური დამრტყმელის დამუხრუჭების პრინციპიალურად ახალი მიდგომა – ტყვიის კინეტიკური ენერგიის მაქსიმალური დისიპაცია კომპოზიციური მასალის ულტრადისპერსულ სტრუქტურაში. თავისი ბალისტიკური და წონითი მახასიათებლებით კომპოზიციური მასალა „თორი" უტოლდება ან უკეთესია საზღვარგარეთულ ანალოგებთან შედარებით. ეს დადასტურებულია ნატურული  სროლითი გამოცდებით, როგორც საქართველოში, ასევე საფრანგეთში, ისრაელსა და გერმანიაში. ამავდროულად ტექნოლოგიურობით და ეკონომიკური პარამეტრებით სინთეზირებული კერამიკული კომპოზიტი შეესაბამება ყველაზე ეკონომიურ და ფართოდ გამოყენებულ საჯავშნე კერამიკულ მასალას – კორუნდს, ხოლო ბალისტიკური მდგრადობით უტოლდება ბორის კარბიდს.

საჯავშნე კომპოზიციის სამეცნიერო-ტექნიკური დამუშავებისათვის 1998 წელს გიორგი თავაძეს თანაავტორებთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია მეცნიერებასა და ტექნიკაში, ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობის სფეროში შეტანილი წვლილისათვის.

მნიშვნელოვანი შედეგებით აღინიშნა გამოკვლევები მრავალფუნქციური ლითონკერამიკული მასალების სფეროშიც. ენერგოდამზოგი და ეკოლოგიურად სუფთა თვითგავრცელებადი მაღალტემპერატურული სინთეზის (თმს) ტექნოლოგიით მიღებულია უნიკალური თვისებების მქონე მასალები.  ამ სფეროში შესრულებულ მეცნიერულ სამუშაოთა  ციკლს  2013 წელს გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემია მიენიჭა.

გიორგი თავაძე 200-ზე მეტი მეცნიერული ნაშრომის ავტორია, მათ შორის 2 მონოგრფია,  42 საავტორო მოწმობა და პატენტია. შრომების უმრავლესობა გამოქვეყნებული და მოხსენებულია  საზღვარგარეთ.

საერთაშორისო რეზონანსი გამოიწვია გიორგი თავაძისა მონოგრაფიამ (,,Получение специальных материалов методами самораспространяющегося высокотемпературного синтеза". Тбилиси, Издательство  Меридиани, 2011), რომლის   გადამუშავებული ინგლისურენოვანი ვარიანტი 2013 წელს დასტამბა ცნობილმა გამომცემლობამ „შპრინგერ“–მა, ხოლო 2016 წელს ჩინურ ენაზე გამოიცა ჩინეთში.

2017 წელს უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნულმა  აკადემიამ  მასალათმცოდნეობის სფეროში შესრულებული პიონერული სამუშაოებისათვის გიორგი თავაძე დააჯილდოვა აკადემიის  უმაღლესი ჯილდოთი: აკადემიკოს ვერნადსკის სახელობის ოქროს მედლით.

გამორჩეული იყო გიორგი თავაძის ორგანიზაციული საქმიანობა ინსტიტუტის დირექტორის პოსტზე. მან გამოიყვანა ინსტიტუტი სრული კოლაფსის მდგომარეობიდან, მოიყვანა დღემდე და ყველა დაარწმუნა მის მიერ ჩატარებული რეფორმების სიკეთეში, რომლის ნათელი გამოვლინებაა  ინსტიტუტისთვის აშენებული ახალი კომპლექსი, რომელიც 2018 წელს შევიდა ექსპლუატაციაში. ეს კომპლექსი მოიცავს ოთხსართულიან ლაბორატორიულ კორპუსს, ორმალიან საამქროს საგლინავი დანადგარებითა და  ღუმელებით და  შენობას  სპეციალური ბოქსებით ახალი მასალების სინთეზისათვის. დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში ეს პირველი შემთხვევაა, როცა აშენდა ძლიერი მეცნიერული კერა.

ბატონი გიორგის კოლეგები, მეგობრები, მოწაფეები და მიმდევრები ასეთივე წარმატებას მოველოდით მისგან მომავალშიც - უამრავი სიახლე გვქონდა ჩაფიქრებული და დაგეგმილი,   მაგრამ ბატონმა გოგიმ ამჯერად „გვიმტყუნა" და ეჭვქვეშ დააყენა მის გარეშე ჩვენი წარმატებული განვითარება.

ღირსეული მამულიშვილის - გოგი თავაძის  სახით  ჩვენმა საზოგადოებამ დაკარგა გამოჩენილი მეცნიერი, შესანიშნავი მოქალაქე და ღვაწლმოსილი საზოგადო მოღვაწე, მისმა ოჯახმა -  მოსიყვარულე მამა და ბაბუა, ხოლო ინსტიტუტმის თანამშრომლებმა – ბრძენი წინამძღოლი, ერთგული მეგობარი, კოლეგა და გულშემატკივარი.

იუნესკოს მიერ დაწესებულ  მეცნიერების მსოფლიო დღესთან დაკავშირებით საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია საპატიო სიგელით აჯილდოებს აკადემიკოს გიორგი თავაძეს

სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ დელტასთან მიმდინარე ერთობლივი პროექტების გაცნობის მიზნით ცენტრის დირექტორმა ზურაბ აზარაშვილმა და მისმა მოადგილემ, ნიკოლოზ ქიზიყურაშვილმა, დელტას დაქვემდებარებაში მყოფ ექვსი ინსტიტუტის ხელმძღვანელებს უმასპინძლეს. 

მაღალრეიტინგული საერთაშორისო გამომცემლობის „Springer”-ის მიერ გამოცემულ იქნა აკადემიკოს გიორგი თავაძის, ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორის ჯუმბერ ხანთაძისა და ამერიკაში მოღვაწე პროფესორ ალექსანდრე მუკასიანის მიერ მომზადებული სტატია 

სსიპ ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი ღრმა მწუხარებით იუწყება, რომ ხანმოკლე, მძიმე ავადმყოფობის შემდეგ 78  წლის ასაკში გარდაიცვალა ინსტიტუტის ძირძველი მუშაკი, ცნობილი მეცნიერი და ღვაწლმოსილი მოქალაქე, ინსტიტუტის მასალათმცოდნეობის მიმართულების თავკაცი, საქართველოს ეროვნული პრემიისა და გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემიების ლაურეატი,  ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი გიორგი ონიაშვილი.   

გიორგი ონიაშვილმა ბავშვობისა დ ყმაწვილკაცობის წლები ბათუმში განვლო, იქვე  წარჩინებით დამთავრა სკოლა და 1959 წელს  საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიის ფაკულტეტზე ჩაირიცხა. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ სავალდებულო სამხედრო სამსახური გაიარა და 1968 წელს იმ დროისათვის უკვე მეტად პრესტიჟულ, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მეტალურგიის ინსტიტუტში   დაიწყო  მუშაობა, სადაც  მოღვაწეობდა სიცოცხლის ბოლომდე, აქ დაიცვა მან საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციები, აქ ჩამოყალიბდა უმაღლესი რანგის მკვლევარ–მეცნიერად, აქ ხელმძღვანელობდა იგი მაღალტემპერატურული სინთეზის პრობლემურ ლაბორატორიას, ხოლო ბოლო წლებში, მთლიანად მასალათმცოდნეობის მიმართულებას მასალათმცოდნეობის განყოფილების უფროსის რანგში და, რაც მთავარია, ყოველივე ამას ბატონი გიორგი აკეთებდა დიდი სიყვარულით, გატაცებით და წარმატებულად. ამის დასტურად  მის მიერ უმაღლეს დონეზე შესრულებული  130-მდე მეცნიერული ნაშრომი შეიძლება დავასახელოთ, რომელთა დიდი უმრავლესობა გამოქვეყნებულია მაღალრეიტინგულ ჟურნალებში, მოხსენებულია პრესტიჟულ საერთაშორისო სამეცნიერო ფორუმებზე და შეფასებულია საქართველოს ეროვნული პრემიით (2010წ) და გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემიით (2014წ).

განსაკუთრებულია გიორგი ონიაშვილის დამსახურება საქართველოში თვითგავრცელებადი მაღალტემპერატურული სინთეზის (თმს) დანერგვა–გავრცელების საქმეში. იმისათვის რომ ეს, ერთი შეხედვით ბუნდოვანი დასახელება საზოგადოებისათვის გასაგები გახდეს, გავკადნიერდებით და მცირე რეტროსპექტულ მიმოხილვას და სათანადო განმარტებას გავაკეთებთ.

თვითგავრცელებადი მაღალტემპერატურული სინთეზის მეცნიერულ კონცეფციას საფუძვლად უდევს მყარი რაკეტული საწვავის კვლევის დროს   აღმოჩენილი მოვლენა - მყარალიანი წვა, რომელიც ფართო მეცნიერული წრეებისათვის 1978 წელს გახდა ცნობილი. ამ აღმოჩენამ იმთავითვე მიიპყრო ჩვენი ინსტიტუტის ყურადღება  და  მიმდევრებიც გაუჩინა, ვინაიდან ნათელი გახდა, რომ თმს მეთოდით შესაძლებელია მასალათმცოდნეობის მრავალი, ადრე გადაუჭრელი პრობლემის მოგვარება. იმ პირველ ენთუზიასტთა შორის გამორჩეული იყო გიორგი ონიაშვილი, რომელმაც პირველმა აიტაცა ეს იდეა და მთელი ცხოვრება ჩვეული ერთგულებით ემსახურა მას. მან საქვეყნოდ გაუთქვა სახელი მასალათმცოდნეთა ქართულ სკოლას და არაერთხელ ასახელა მისი მეცნიერული მიღწევები საერთაშორისო კონფერებციებზე, მათ შორის თმს პრობლემებისადმი მიძღვნილ SHS სახელით ცნობილ სიმპოზიუმზე, რომლიც უკვე 15-ჯერ ჩატარდა ევროპის, აზიისა და ამერიკის ქვეყნებში და 2017 წელს საქართველოშიც.  აღსანიშნავია, რომ ბატონი გიორგი ონიაშვილი 2004 წლიდან თმს  საერთაშორისო კომიტეტის უცვლელი წევრი და ამ სამეცნიერო მიმართულების ერთ-ერთი აღიარებული ლიდერი გახლდათ მსოფლიოში.

გიორგი ონიაშვილის ხელმძღვანელობით ინსტიტუტში დაპროექტებული და აგებულია სპეციალური ორიგინალური მოწყობილობა-დანადგარები თმს პროცესის სხვადასხვა პირობებში ჩასატარებლად, სინთეზირებულია სრულიად ახალი სალი შენადნობები,  პირველადაა მიღებული მანგანუმის საწარმოო ნარჩენებიდან (მანგანუმის მტვერი, შლამები და სხვა) მანგანუმით გამდიდრებული ლიგატურები, რასაც გ.ონიაშვილის თაოსნობით  სპეციალური მონოგრაფია მიეძღვნა, რომელიც 2018 წელს გერმანიაში დაისტამბა ინგლისურ ენაზე.  მისივე ხელმძღვანელობით ინსტიტუტში მიღებულია ინტერმეტალიდების უნიკალური თვისებების მქონე ერთფაზიანი ნაერთები, მათ შორის ნანოსტრუქტურულ მდგომარეობაშიც. აღსანიშნავია, რომ არსებული ტექნოლოგიებით მსგავსი პროდუქტების მიღება შეუძლებელია. აღნიშნული სამუშაოებისთვის 2010 წელს ინსტიტუტის თანამშრომელთა ჯგუფს გიორგი ონიაშვილის მეთაურობით საქართველოს ეროვნული პრემია მიენიჭა, ხოლო 2013 წელს ნაშრომთა ციკლისათვის „ტიტან–ალუმინის სისტემაში ერთფაზიანი ნანოსტრუქტურული მასალების სინთეზი" – გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემია.

და ბოლოს, ორიოდ სიტყვით მასალათმცოდნეობის მნიშვნელობაზეც გავამახვილებთ ყურადღებას. ადამიანის მიერ პრაქტიკული საქმიანობის პროცესში გამოყენებულმა მასალამ განსაზღვრა კაცობრიობის  ისტორია, ჩვენ ვამბობთ: ქვის ხანა, ბრინჯაოს ხანა, რკინის ხანა და ამით ერთმნიშვნელოვნად, ცალსახად განვსაზღვრავთ ცივილიზაციის  კონკრეტულ საფეხურს.  მასალას, როგორც ადამიანის საქმიანობის საფუძველთა საფუძველს, დღესაც გლობალური მნიშვნელობა გააჩნია. შემთხვევითი არაა, რომ თანამედროვე ცივილიზებულმა სამყარომ  მასალათმცოდნეობის პრობლემები ბიომედიცინისა და ეკოლოგიურ პრობლემებთან ერთად XXI საუკუნის პრიორიტეტულ მიმართულებად მიიჩნია.

გიორგი ონიაშვილის სახით  ჩვენმა საზოგადოებამ დაკარგა გამორჩეული მეცნიერი და შესანიშნავი მოლაქე, მისმა ოჯახმა -  ბრძენი წინამძღოლი, მოსიყვარულე მამა და ბაბუა, ხოლო ჩვენ – ერთგული მეგობარი, დიდებული მომლხენი და დარბაისელი თამადა.

COVID-19 შემოტევამ მეტად დაამძიმა ბატონ გიორგისთან ურთიერთობა. მისი მეგობრები, რომელთა წრეშიც მან  შეგნებული ცხოვრების უდიდესი ნაწილი გაატარა, ცნობილი შეზღუდვების გამო ხელ–ფეხ შეკრულები აღმოჩნდნენ მწარე რეალობის წინაშე.

ინსტიტუტი ემშვიდობება მაღალი სულიერებით გამორჩეულ ადამიანს და მწუხარებას გამოთქვამს იმის გამო, რომ ქვეყანაში COVID-19–ით შექმნილი  ვითარების გამო სათანადოდ ვერ გამოიგლოვა ჩვენი საზოგადოების ისეთი ღირსეული წევრი, როგორიც ბატონი გიორგი ონიაშვილი გახლდათ.

 

ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა

და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი

ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი ღრმა მწუხარებით იუწყება, რომ  79 წლის ასაკში გარდაიცვალა ინსტიტუტის ძირძველი მუშაკი, ცნობილი მეცნიერი და ღვაწლმოსილი მოქალაქე  დომენტი (დოდიკ) გაბუნია.

დომენტი გაბუნიამ 1963 წელს წარჩინებით დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიის ფაკულტეტი ინჟინერ-მეტალურგის სპეციალობით და მუშაობა დაიწყო იმ დროისათვის ჯერ კიდევ იდუმალებით მოცულ სოხუმის  ფიზიკა–ტექნიკის  ინსტიტუტში,  უფროს ლაბორანტად. საქმე იმაშია, რომ 1941–45 წლების ომის შემდეგ ტყვეობაში მყოფი გამოჩენილი გერმანელი  მეცნიერების პროფესორ მანფრედ ფონ არდენის, ნობელის პრემიის ლაურეატის   გუსტავ ლუდვიგ ჰერცის და მათი მიმდევრების მიერ გერმანულ ყაიდაზე გამართულმა ამ მეცნიერულმა კერამ დიდ, ახალ მეცნიერულ მიმართულებებს მისცა დასაბამი. მათ შორის უნდა აღინიშნოს ბორისა და მისი ნაერთების, როგორც ბირთვული ენერგეტიკისათვის მნიშვნელოვანი მასალის მიღებისა და კვლევის აუცილებლობა. ამ პრობლემის გადასაჭრელად   მეტალურგიის ინსტიტუტში შეიქმნა ბორის, მისი ნაერთებისა და შენადნობების სპეციალიზირებული ლაბორატორია, სადაც 1965 წლიდან დომენტი გაბუნიამ, როგორც ასპირანტმა, დაიწყო თავისი მეცნიერული საქმიანობა.  იგი ინსტიტუტში მოვიდა თავისი მეცნიერული პროგრამით და უკვე გარკვეული ქონდა კვლევის ჩარჩოებიც, რაც გულისხმობდა ბორისა და მისი  მრავალფეროვანი არაორგანული ნაერთების ფიზიკურ-მექანიკური და ელექტრო–ფიზიკური თვისებების კვლევას. ბატონი დომენტი გამოირჩეოდა დიდი მიზანსწრაფულობით, იგი „ჯიუტად“ მისდევდა თავის პროგრამას და ერთი მისხალითაც არ ასცდენია მას. ალბათ ამის შედეგია მის მიერ უმაღლეს დონეზე შესრულებული ის 150 მეცნიერული ნაშრომი, რომელთა დიდი უმრავლესობა გამოქვეყნებულია მაღალრეიტინგულ ჟურნალებში და მოხსენებულია პრესტიჟულ საერთაშორისო სამეცნიერო ფორუმებზე.

დ. გაბუნიამ მკვლევარი–მეცნიერის უმაღლეს საფეხურს მიაღწია და ამიტომ 1984 წელს, როგორც ერუდიტი და ფართო დიაპაზონის მასალათმცოდნე, სწავლული მდივანის სახით,  ინსტიტუტის მეცნიერული პროცესის ორგანიზატორად აირჩიეს, ხოლო 2012 წლიდან იგი ინსტიტუტის სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილეა.

ბატონი დომენტი წარმოშობით ბათუმელი კაცი იყო. მშვენიერი მამაპაპისეული სახლიც ჰქონდა ბათუმის ცენტრში, მაგრამ დასასვენებლად ყოველთვის მთაში დადიოდა. იგი მთის მოყვარული კაცი იყო, ახალგაზრდობაში მთასვლელთა ალპინიადებსა და სამთო–ტურისტულ ექსპედიციებშიც მონაწილეობდა, სამთო თხილამურებსაც მარჯვედ ფლობდა. ამიტომ გასაგებია, რომ ჭარმაგ ასაკში იგი ჩვეული ენთუზიაზმით ჩაერთო არასამთავრობო ორგანიზაციის– საქართველოს მთის მოყვარულთა კავშირის (სმმკ) დაფუძნების პროცესში. კავშირი მიზნათ ისახავდა ოთხმოდაათიან წლებში მომხდარი ცნობილი პოლიტიკურ–ეკონომიკური ძვრების შედეგად საქართველოს მთიანი ტერიტორიების მოსახლეობის უაღრესად მძიმე   სოციალურ-ეკონომიკურ მდგომარეობიდან გამოსავალი გზების ძიებას.

დ. გაბუნია გახლდათ სმმკ–ის გამგეობის უცვლელი მდივანი და აქტიურ მონაწილეობას ღებულობდა  საქართველოს მთის კანონმდებლობის დახვეწასა და მისი აღსრულების ეფექტური გზების დამუშავებაში;  იგი საქართველოს მთის პრობლემებთან დაკავშირებული მრავალი პროექტის ავტორი და შემსრულებელია. ამ პროექტების დამუშავებით მიღებული შედეგების  უმრავლესობა გამოქვეყნებულია მეცნიერულ გამოცემებში, და  მათ, პრაგმატული მნიშვნელობის გარდა, მეცნიერული ღირებულებაც გააჩნიათ. რაც, რასაკვირველია, ბატონ დომენტის დამსახურებაცაა. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ბატონი დომენტი სვანეთში ოცამდე სამთო–ტურისტული მარშრუტის დაკვალვა–მარკირების ერთერთი მოთავე იყო, ხოლო მარშრუტები მაზერი–ეცერი და მესტია–წვირმი უშუალოდ მისი ხელმძღვანელობით დაიკვალა.

ბატონი დომენტი იყო ეროვნული ენერგიით დამუხტული, რაინდული თვისებებით შემკული, უაღრესად სათნო პიროვნება, მოსიყვარულე მეუღლე, გამორჩეული ქალ–ვაჟის მამა, ბრწყინვალე  შვილიშვილების ბაბუა და უღალატო მეგობარი.  

ინსტიტუტი ამ მოსაგონარით ემშვიდობება ბატონ დომენტის მაღალ სულს და მწუხარებას გამოთქვამს იმის გამო, რომ ქვეყანაში COVID 19 – ით გამოწვეული მძიმე ვითარების გამო სათანადოდ ვერ გამოიგლოვა ჩვენი საზოგადოების ისეთი ღირსეული წევრი, როგორიც ბატონი დომენტი გაბუნია გახლდათ.

 

ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი

მსოფლიოში შექმნილი ფორსმაჟორული სიტუაციის, კორონავირუსის COVID-19 პანდემიის, გამო  IV საერთაშორისო კონფერენცია „არაორგანული მასალათმცოდნეობის თანამედროვე ტექნოლოგიები და მეთოდები“, მიძღვნილი ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტის დაარსების 75 წლისთავისადმი, რომელიც უნდა ჩატარებულიყო 2020 წლის 19-22 მაისს, ჩატარდება სავარაუდოდ 2020 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში.


ღონისძიების ჩატარების დაზუსტებული თარიღი გამოცხადდება მოგვიანებით.

წიგნში მოკლედაა წარმოდგენილი ლითონური მასალების განმ-
ტკიცების საწყისები. განხილული და გაანალიზებულია სხვადასხვა
ფაქტორის გავლენა დისლოკაციების წარმოქმნის პირობებზე; დის-
ლოკაციების დამუხრუჭებისა და შენადნობების განმტკიცების
ურთიერთკავშირი; ლითონების განმტკიცების მექანიზმი პლასტი-
კური დეფორმაციისას; დისლოკაციების დამუხრუჭება სტრუქტურის
სხვადასხვა ელემენტით კრისტალურ გისოსში.
ნაშრომის მიზანია სპეციალისტებს „მოკლე ფორმით“ მიაწოდოს
თანამედროვე წარმოდგენები სიმტკიცის მახასიათებლების ამაღლე-
ბის გამომწვევი პროცესებისა და გამნტკიცების მექანიზმების შესახებ.
ნაშრომი განკუთვნილია მასალათმცოდნეების, ლითონთმცოდნე-
ების, თერმისტების, წნევით დამუშავებისა და ასევე მონათესავე დარ-
გების სპეციალისტებისათვის. იგი დახმარებას გაუწევს ამ დარგების
მეცნიერებს, უმაღლესი სასწავლებლების პედაგოგებს, სტუდენტებს,
მაგისტრანტებსა და დოქტორანტებს.
რედაქტორი - თეიმურაზ ნამიჩეიშვილი - ტექნ. მეცნ.დოქტორი

რეცენზენტი - არჩილ გაჩეჩილაძე ტექნ. აკადემიური დოქტორი

გამოცემის რედაქტორი _ ცისანა თოდუა-კარტოზია

კომპიუტერული უზრუნველყოფა - პაატა ქორქიასი

დიზაინერი – ვასილ შურაძე


წიგნი გამოიცა „შოთა რუსთაველის საქართველოს ერონული
სამეცნიერო ფონდის ფინანსური მხარდაჭერით“.


გრანტი #SP-19-171


© ო. შურაძე 2020


ISBN 978-9941-9678-4-9


გამომცემლობა შპს „საჩინო“


უკან1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 24წინ